Świadczenie pielęgnacyjne dla wnuka albo wnuczki to zagadnienie, które było niejednolicie interpretowane przez sądy. Czy dalszy krewny może otrzymać ww. świadczenie, gdy żyje bliższy krewny osoby niepełnosprawnej? W niniejszym artykule omówię problemy interpretacyjne związane z tym zagadnieniem. Dotyczą one treści art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2023 r. (dalej „u.ś.r.”). Zaprezentuję także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8.07.25 r., SK 33/23, który jest korzystny dla opiekunów będących dalszymi krewnymi.

Formalne brzmienie art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Przepis ten dotyczy osób opiekujących się niepełnosprawnymi w stopniu znacznym, z którymi nie są spokrewnieni w pierwszym stopniu. Innymi słowy przepis ten będzie dotyczył, np. wnuka opiekującego się dziadkiem lub brata opiekującego się siostrą).

Omawiany przepis nie dotyczy małżonka opiekującego się współmałżonkiem, o czym już była mowa tutaj.

Z rzeczonego przepisu wynika, że ww. świadczenie przysługuje opiekunom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Kwestie ww. obowiązku reguluje art. 128-133 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dostępnego tutaj. Dodatkowo ww. dalszy krewny nie może być osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Kolejną przesłankę omawianego przepisu stanowi brak osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu. Nie dotyczy to sytuacji, gdy jest ona małoletnia lub legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nadto nie może istnieć opiekun faktyczny dziecka (osoba opiekująca się dzieckiem, jaki wystąpił do sądu o przysposobienie) albo osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną.

Ponadto rodzice osoby wymagającej opieki muszą w omawianym przypadku:

a/ nie żyć lub

b/ być pozbawionymi praw rodzicielskich, lub

c/ być małoletni, lub

d/ legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przykład:

Pani X jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opiekuje się nią wnuczka. Jednak żyje córka Pani X, która nie jest: pozbawiona praw rodzicielskich, małoletnia, ani nie jest osobą niepełnosprawną. Córka Pani X nie może opiekować się mamą ze względu na swój podeszły wiek.

Z formalnego brzmienia przepisu wynika, że wnuczce nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Wynika to z tego, iż w tym przypadku, to na córce Pani X spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny.

Świadczenie pielęgnacyjne  – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z  8 lipca 2025 r.

W ostatnim czasie zapadł ważny wyrok Trybunału Konstytucyjnego z  8 lipca 2025 r., SK 33/23. Wynika z niego, że ww. przepis jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Orzeczenie to jest korzystne dla opiekunów osób niepełnosprawnych wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r., np. wnuka opiekującego się dziadkiem lub brata opiekującego się siostrą.

Trybunał Konstytucyjny złagodził przesłankę legitymowania się znacznym stopniem niepełnosprawności przez osobę, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny.

Z omawianego wyroku wynika, że dalszemu krewnemu należy się ww. świadczenie, nawet gdy istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu. W uzasadnieniu ww. wyroku wskazano, że osoby opiekujące się niepełnosprawnym członkiem rodziny, które złożyły wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r. (niezależnie od tego, jak wniosek ten został rozstrzygnięty), mają prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne według przepisów ustawy o świadczeniach w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.

Pełna treść uzasadniania rzeczonego wyroku jest dostępna tutaj.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z  8 lipca 2025 r.-wznowienie postępowania

Rzeczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi podstawę do wznowienia postępowania, które się już prawomocnie lub ostatecznie zakończyło.  Innymi słowy dzięki temu orzeczeniu można otrzymać wypłatę zaległych świadczeń. Nastąpi to wtedy, gdy uprzednio złożono wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, jednak odmówiono jego przyznania. Dodatkowo podstawą takiej odmowy musiał być fakt istnienia bliższych krewnych, na których spoczywał w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny.

Wniosek  o wznowienie postępowania wnosi się do organu, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji. Zazwyczaj będzie to MOPS albo GOPS.

Nie można żądać wznowienia postępowania wskutek wydania ww. wyroku, jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło pięć lat.

Termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania

Formalnie wniosek o wznowienie postępowania powinien zostać złożony w terminie miesiąca od daty publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Ze względu na to, że rząd przestał publikować wyroki Trybunału Konstytucyjnego oraz nie zamierza tego czynić problematyczne jest określenie terminu na złożenie wniosku o wznowienie. Niektóre organy twierdzą, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany to nie można złożyć wniosku o wznowienie. Z kolei inne organy dopuszczają możliwość złożenia takiego wniosku o wznowienie, a nawet na swoich stronach internetowych zachęcają do składania takich wniosków wskutek wydania ww. wyroku.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest niezwłoczne złożenie wniosku o wznowienie postępowania do dnia 8 sierpnia 2025 r.

Wracając do ww. przykładu, wnuczka Pani X otrzymałaby świadczenie pielęgnacyjne, gdyby uprzednio wnioskowałaby o świadczenie pielęgnacyjne, jednak odmówiono jego przyznania. Dodatkowo podstawą takiej odmowy musiał być fakt istnienia bliższych krewnych, na których spoczywał w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny. Ponadto aktualnie musiałaby złożyć wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego i powołać się na ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest złożenie takiego wniosku do 8.08.2025 r. Wynika to z tego, że omawiany wyrok Trybunału konstytucyjnego ogłoszono 8 lipca 2025 r.

Podsumowanie

Jak wynika z powyższego dalsi krewni, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r., mają prawo wznowić zakończone już postępowania administracyjne. W ten sposób mogą  się oni ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne według przepisów ustawy o świadczeniach w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r., nawet gdy istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną.

Kancelaria Radcy Prawnego Wojciecha Dmitrowskiego świadczy kompleksową obsługę w procesie uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym na etapie wznawiania postępowania. Posiadamy wieloletnie doświadczenie w sprawach dotyczących osób niepełnosprawnych. Specjalizujemy się w sprawach o ustalenie stopnia niepełnosprawności oraz o uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przykłady spraw wygranych dla Klientów Kancelarii przed Naczelnym Sądem Administracyjnym to:

• wyrok NSA z dnia 13 lutego 2024 r., sygn. I OSK 647/23, dostępny tutaj. 
• wyrok NSA z 10.01.2024 r., I OSK 2414/22, LEX nr 3691666, dostępny tutaj.
• wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 2016/22, dostępny tutaj. 
• wyrok NSA z 6.02.2024 r., I OSK 157/23, dostępny tutaj. 

Kancelaria składała liczne wnioski do Trybunału Konstytucyjnego celem oceny zgodności z Konstytucją RP ww. przepisów. Aktualnie wskutek wniosku Kancelarii przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygnaturą SK 66/24 toczy się analogiczne postępowanie, jak wyżej omówione. Dotyczy ono zgodności z Konstytucją RP przepisów uniemożliwiających dzieciom otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdy żyją małżonkowie osób niepełnosprawnych, którzy z obiektywnych względów nie mogą sprawować opieki. W tej materii orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jeszcze nie zapadło.

Więcej moich artykułów, w tym dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego jest dostępna tutaj.

Jeśli mój artykuł okazał się przydatny możesz (oczywiście nie musisz) docenić moją osobę i postawić mi wirtualną kawę klikając tutaj. 

Artykuł sporządzono dnia 8.02.2021 r. oraz zaktualizowano dnia 21.07.2025 r.