Logo Kancelarii
Wojciech DmitrowskiKancelaria Radcy Prawnego
← Powrót do bazy wiedzy

Proces ustalania opłat za DPS

14.11.2026AUTOR: RADCA PRAWNY - WOJCIECH DMITROWSKI

Proces ustalania opłat za DPS

Często zgłaszają się do mnie osoby, od których organ żąda opłat w kwotach znacznie zawyżonych. Poniżej opisuję, jak prawidłowo przebiega proces ustalania opłat za dom pomocy społecznej. Wskazuję, na co zwrócić uwagę i jakie uprawnienia przysługują zobowiązanym.

Etap I - ustalenie osób zobowiązanych do opłaty

Ustawa o pomocy społecznej wyznacza zamknięty krąg osób, które można zobowiązać do płacenia za DPS. Wyznacza ona także kolejność, w jakiej płacą dane osoby. W pierwszej kolejności opłatę ponosi mieszkaniec DPS-u w kwocie nie większej niż 70% jego dochodu. Opłatami można obciążyć członków rodziny w niżej wymienionej kolejności: małżonek, zstępni (np. dzieci lub wnuki), wstępni (np. rodzice lub dziadkowie).

Przykład:

Osoba umieszczona w DPS ma żonę, dziecko, pełnoletniego wnuka i rodziców. Małżonek osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej osiąga zbyt niski dochód, aby uiszczać opłaty. Wówczas organ powinien ustalić sytuację finansową i rodzinną zstępnych (dziecka i wnuka). Jeżeli z wyżej określonych powodów zstępni nie mogą realizować tego obowiązku to spoczywa on na wstępnych (rodzicach).

Jeżeli sytuacja finansowa i rodzinna ww. osób nie pozwala na uiszczenie w całości opłaty za DPS to gmina płaci różnicę między średnim kosztem utrzymania a opłatami pozostałych osób.

Co istotne, organ nie może zobowiązać rodzeństwa do ponoszenia opłat za DPS. Ewentualnie rodzeństwo może dobrowolnie na podstawie umowy uiszczać opłaty. Podobnie osoby małoletnie nie mają obowiązku ponoszenia takich opłat.

Etap II - Ustalenie dochodu osób mogących płacić za pobyt w DPS

Opłaty nie muszą ponosić osoby o dochodach nie przekraczających kryterium dochodowego. Na chwilę obecną wynosi ono 3 030 zł dla osób samotnie gospodarujących. Dla osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe wynosi ono 2 469 zł na osobę. Na tym etapie uwzględnia się dochody osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

W przypadku wieloosobowego gospodarstwa domowego istnieją dwie koncepcje obliczania opłat za dom pomocy społecznej.

Po pierwsze, niektóre sądy i organy orzekają w ten sposób, że w przypadku wieloosobowego gospodarstwa domowego należy pozostawić każdemu z domowników kwotę ww. kryterium, obecnie 2 469 zł.

Po drugie, istnieje pogląd, iż w przypadku wieloosobowego gospodarstwa domowego należy wziąć pod uwagę jedynie wartość, o którą osoba mogąca płacić za DPS przekracza kryterium dochodowe. Nie ma znaczenia wówczas, o ile pozostali domownicy przekraczają kryterium dochodowe. Łączny dochód rodziny dzielimy przez liczbę domowników, a od tej kwoty odejmujemy kwotę ww. kryterium.

Przykład:

Pani X prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Otrzymuje ona miesięczny dochód w kwocie 5 000 zł miesięcznie, a jej mąż 4 000 zł (łączny dochód to 9 000 zł).

Maksymalna wysokość ww. opłaty, jaką może ponosić Pani X to 4062 zł (9 000 zł – 2 469 zł x 2 osoby).

Z kolei według drugiego poglądu będzie to 2 031 zł (9 000 zł : 2 - 2 469 zł).

Etap - III Ustalenie możliwości osób mogących płacić za pobyt w DPS

Jeżeli kryterium zostało przekroczone, kolejnym krokiem jest ocena możliwości osoby mogącej ponosić opłatę. Przez „możliwości” należy rozumieć wszelkie usprawiedliwione wydatki rodziny, sytuację zdrowotną oraz życiową. Dochód rodziny może być znaczny, ale usprawiedliwione wydatki mogą pokrywać się z tym dochodem. W takim wypadku osoba w ogóle nie powinna ponosić opłat za DPS. Z mojego doświadczenia wynika, że wielu urzędników nie dostrzega, że przepisy się zmieniły i nie mogą oni obecnie kierować się wyłącznie kryterium dochodowym. Więcej na ten temat pisałem tutaj

Podczas wywiadu środowiskowego warto wskazać miesięczne koszty utrzymania rodziny. Zalecam gromadzenie dowodów, w tym faktur potwierdzających wydatki, np. za wizytę u lekarza, leki. Można też dokonywać płatności kartą, ponieważ wydatki wykaże wówczas wyciąg z rachunku bankowego. Przykładową listę wydatków umieściłem tutaj

Zalecam także wystosowanie pisma do organu, do którego zostaną załączone dowody potwierdzające wydatki. Warto zachować dowód jego nadania. Spotkałem się z sytuacją, gdy urzędnik uznał dokumenty przekazane podczas wywiadu za nieprzydatne i nie dołączył ich do akt sprawy.

Zalecam wyrażenie zgody na wywiad środowiskowy i współpracę z organem w kwestii przekazania informacji o sytuacji finansowej. Jeżeli osoba zobowiązana odmówi zawarcia umowy i jednocześnie nie wyrazi zgody na wywiad, organ ustali w decyzji jej opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatą mieszkańca i opłatami innych osób obowiązanych. Opłatę tę ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych. Wówczas organ nie bierze pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, „możliwości”, w tym nie musi uwzględniać usprawiedliwionych wydatków.

Etap IV – zawarcie umowy lub wydanie decyzji

Jeżeli zostanie przekroczone kryterium dochodowe organ w pierwszej kolejności zaproponuje zawarcie umowy. Nie ma obowiązku jej podpisywać. Możliwe jest negocjowanie z organem, jaką kwotę płacić na podstawie umowy. Zalecam zwrócić uwagę, czy w treści umowy zostanie zawarty zapis, iż organ zwalnia z obowiązku ponoszenia opłat ponad ustaloną kwotę. Niektóre organy działają w ten sposób, że ustalają, iż w umowie będzie wskazana dana kwota (np. niewielka). Następnie wydają decyzję co do brakującej części opłaty. Nie zalecam podpisywania umowy jeżeli nie będzie w niej zapisu, iż organ zwalnia z obowiązku ponoszenia opłat ponad ustaloną kwotę. Ewentualnie możliwe są inne odpowiednie zapisy umowy w tej materii.

Przykład:

Brakująca część opłaty to 3000 zł, umownie ustalono, że opłata wynosi 200 zł. W umowie nie zawarto ww. zapisów. Następnie organ wydał decyzję, iż na jej podstawie osoba ta ma płacić kwotę 2800 zł.

Jeżeli umowa nie zostanie zawarta organ wyda decyzję, od której można się odwołać. W sytuacji gdy wyrażono zgodę na wywiad środowiskowy, współpracowano z organem w kwestii przekazania informacji o sytuacji finansowej, organ ma uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, ale także „możliwości”. Należy przez nie rozumieć wszelkie usprawiedliwione wydatki rodziny, sytuację zdrowotną oraz życiową. Więcej na temat braku uwzględniania możliwości pisałem tutaj

Praktyka rozstrzygania, w jaki sposób należy ustalić opłaty na zstępnych (np. dzieci, wnuki) nie jest jednolita. Niektóre sądy i organy twierdzą, że zasadniczo część opłaty powinna być dzielona na liczbę osób (niezależnie od tego, czy dana osoba ma możliwość ponoszenia opłat za DPS), a inne twierdzą, że należy kierować się wyłącznie możliwościami finansowymi i można daną osobę obciążyć opłatą w wyższej wysokości niż np. jej rodzeństwo albo w całości obciążyć brakującą częścią opłaty wyłącznie jedno z dzieci osoby umieszczonej w DPS.

Dodatkowo w orzecznictwie istnieje spór, czy obowiązuje zasada, że opłaty ponoszą „bliżsi zstępni przed dalszymi”. Warto powołać tę linię orzeczniczą, która jest korzystna w danej sprawie.

Zanim zostanie wydana decyzja warto też złożyć wniosek o zwolnienie z opłat za DPS. Więcej na ten temat pisałem tutaj

Więcej moich artykułów, w tym wzór wniosku o zwolnienie z opłat za pobyt w DPS jest dostępnych na moim blogu.

Jeśli mój artykuł okazał się przydatny możesz (oczywiście nie musisz) docenić moją osobę i postawić mi kawę: https://buycoffee.to/radcaprawnybochnia.pl

Stan prawny na 14.11.2026 r.

Radca prawny - Wojciech Dmitrowski

R

Radca prawny - Wojciech Dmitrowski

Radca Prawny specjalizujący się w kompleksowej obsłudze prawnej firm oraz klientów indywidualnych. Ekspert w dziedzinie m.in. prawa administracyjnego, cywilnego i rodzinnego. Właściciel Kancelarii Radca Prawny - Wojciech Dmitrowski w Bochni.