Najczęstsze błędy organów ustalających opłaty za DPS

Poniżej zamieszczam artykuł opisujący najczęstsze błędy organów ustalających opłaty za Dom Pomocy Społecznej. Sporządziłem go uwzględniając moje wieloletnie doświadczenie w sprawach o ustalenie opłat za Dom Pomocy Społecznej oraz zwolnienie z nich. Może on być przydatny dla osób, które chcą uniknąć opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Niestety wadliwe stosowanie przepisów przez MOPS-y, GOPS-y nie należy do rzadkości.

Mechaniczne wyliczenie „nadwyżki” bez oceny możliwości

Jednym z najczęstszych błędów MOPS-ów, GOPS-ów jest ograniczanie się wyłącznie do arytmetyki. Dzielą one dochód rodziny przez liczbę osób, odejmują 300% kryterium dochodowego i żądają całej nadwyżki. Tymczasem jeżeli dana osoba zgodziła się na wywiad środowiskowy, współpracowała z organem w kwestii określenia jej sytuacji dochodowej to decyzję wydaje się z uwzględnieniem ograniczeń z art. 61 ust. 2d oraz art. 103 ust. 2 ustawy. Innymi słowy należy uwzględnić dochody i możliwości zobowiązanego. Są to dwa różne zagadnienia. Pierwszym krokiem powinno być ustalenie dochodu danej osoby, a kolejnym (do którego się przechodzi, gdy przekroczone zostało kryterium dochodowe) uwzględnienie możliwości tej osoby. Przez „możliwości” należy rozumieć wszelkie usprawiedliwione wydatki rodziny, sytuację zdrowotną oraz życiową. Dochód rodziny może być znaczny, ale usprawiedliwione wydatki mogą pokrywać się z tym dochodem. W takim wypadku osoba w ogóle nie powinna ponosić opłat za DPS, mimo że przekracza kryterium dochodowe. Często organy próbują obciążyć osoby przebywające za granicą opłatami bez uwzględnienia faktu, że wydatki takiej osoby mogą być wyższe niż w Polsce. Jest to bezpodstawna praktyka.

Nieprawidłowe jest także nieuwzględnianie niektórych wydatków, np. opłat stałych gdyż uwzględniono je w kwocie kryterium dochodowego. Brak jest jakiejkolwiek podstawy prawnej do takiego działania. Niestety powszechne jest mieszanie przez organy pojęcia „możliwości” w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej i „dochodu” lub kryterium dochodowego w rozumieniu tej ustawy.

Z mojego doświadczenia wynika, że zasadniczo Samorządowe Kolegia Odwoławcze oraz sądy administracyjne są zgodne z tym, że należy uwzględniać możliwości zobowiązanego, a nie wyłącznie jego dochód. Innymi słowy jeżeli w decyzji MOPS-u lub GOPS-u wskazano odmiennie to warto odwołać się od takiej decyzji.

Co istotne, obowiązek uwzględnienia możliwości wynika z przepisów o ustalaniu opłaty, a nie dopiero z postępowania o zwolnienie. Tym samym organy każdorazowo muszą uwzględnić możliwości danej osoby. Nie jest to zagadnienie objęte uznaniem administracyjnym – w przeciwieństwie do kwestii rozstrzygnięcia wniosku o zwolnienie z opłat za Dom Pomocy Społecznej.

Istotne jest, aby przekazać organowi informacje o wysokości poszczególnych wydatków i w miarę możliwości dowody wydatków (faktury, umowy kredytowe, wyciągi z konta).

Przykładową listę wydatków zamieściłem tutaj

Przykład:

dwuosobowa rodzina ma łączny dochód 7 000 zł, ale jej usprawiedliwione wydatki wynoszę tę kwotę. Pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, które aktualnie w gospodarstwie wieloosobowym wynosi 2 469 zł na osobę, osoba ta w ogóle nie powinna ponosić opłat za DPS. Jeśli jednak znaczna część dochodów idzie na raty kredytu, organ musi to ocenić i uzasadnić.

Obciążanie osób, które nie mogą być zobowiązane

Zdarzają się też sytuacje, że MOPS-y lub GOPS-y próbują obciążyć opłatami za Dom Pomocy Społecznej rodzeństwo osoby w nim umieszczonej. Rodzeństwo nie należy do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za DPS. W art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazano zamknięty katalog osób, którym organ może narzucić taki obowiązek. Są to mieszkaniec domu, przedstawiciel ustawowy, małżonek, zstępni lub wstępni. Rodzeństwo może ponosić opłaty za DPS jedynie dobrowolnie na podstawie umowy zawartej z organem.

Organy wskazują, że jeżeli dana osoba nie zawrze umowy to zainicjowane zostanie postępowanie o zasądzenie alimentów przed Sądem Rodzinnym. Alimenty i opłaty za DPS to dwa odrębne zagadnienia. Rodzeństwo może argumentować, że spełnia swój obowiązek alimentacyjny także poprzez osobiste starania, np. odwiedzanie osoby umieszczonej w DPS, zabieranie ją na spacery lub kupowanie niektórych rzeczy. Można też wskazać, że istnieją inne osoby, które w pierwszej kolejności powinny realizować obowiązek alimentacyjny oraz powołać się na swoją sytuację finansową.

Spotkałem się z sytuacjami, że organ próbował wliczyć do kręgu zobowiązanych osoby małoletnie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11.01.2023 r., I OSK 318/22, potwierdził, że małoletni nie jest osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty.

Pomijanie wniosku o zwolnienie z opłaty

Wniosek o zwolnienie można złożyć już w toku postępowania o ustalenie opłaty. Organ powinien go wtedy rozpoznać w tej samej decyzji (NSA z 19.09.2023 r., I OSK 1864/21; NSA z 11.01.2023 r., I OSK 318/22).

Z mojego doświadczenia wynika, że zasadniczo Samorządowe Kolegia Odwoławcze oraz sądy administracyjne są zgodne z tym, że niedopuszczalne jest zwlekanie z rozpatrzeniem wniosku o zwolnienie z opłat do czasu zakończenia postępowania o ustaleniu tych opłat. Innymi słowy jeżeli w decyzji MOPS-u lub GOPS-u wskazano odmiennie to warto odwołać się od takiej decyzji.

Zwiększanie opłaty pozostałym po zwolnieniu jednej osoby

Zdarzają się sytuacje, gdy ustalono już decyzją ostateczną albo umową, że dane osoby ponoszą opłaty za DPS, a następnie dana osoba jest zwalniana z odpłatności. W takiej sytuacji zgodnie z art. 103 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej organy nie mogą zwiększyć opłaty osobom współzobowiązanym. Zasadę tę stosuje się także do opłat ustalonych decyzją (WSA w Szczecinie z 23.02.2023 r., II SA/Sz 909/22; WSA w Kielcach, II SA/Ke 486/19).

Niestety nie wszystkie organy dostrzegają treść tego przepisu.

Więcej moich artykułów, w tym wzór wniosku o zwolnienie z opłat za pobyt w DPS jest dostępnych na Moim BLOGU RADCY PRAWNEGO.

Jeśli mój artykuł okazał się przydatny możesz (oczywiście nie musisz) docenić moją osobę i postawić mi kawę: https://buycoffee.to/radcaprawnybochnia.pl

Stan prawny na 3.10.2026 r.

Radca prawny - Wojciech Dmitrowski

Radca Prawny specjalizujący się w kompleksowej obsłudze prawnej firm oraz klientów indywidualnych. Ekspert w dziedzinie m.in. prawa administracyjnego, cywilnego i rodzinnego. Właściciel Kancelarii Radca Prawny - Wojciech Dmitrowski w Bochni.